محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2139

مرآة البلدان ( فارسى )

آرفا يا آرفرا اسم فرائورت پدر دژوسس بوده و زاد - چنان‌كه حالا هم مصطلح است - به معنى پسر است يعنى از اولاد فريدون يا آفريدون كه هر دو صحيح است . چه اولى زبان پهلوى است و دويمى زبان درى و ممكن است كه اسم مسطور در تورات كنيهء دژوسس يا كيقباد بوده باشد « 5 » . فردوسى عليه الرحمة نيز نوشته كه كيقباد از نسل فريدون بوده است . صاحب مجمع التواريخ هم اسم كيقباد را آرش نوشته و اين مطابق است با مسطورات اكتزياس كه دژوسس را آرسش نوشته است . مورخين قديم يونان را عقيده اين است كه اهالى مدى و ساير بلاد و ممالك و نقاطى كه در تصرف آرباس بود چون بعد از روزگارى دراز بىسايس و سلطان مانده بودند و زمام مهام بلاد و عنان امور عباد يك‌باره مطلق و رها بود و حقوق قاطبهء اين طوايف و امم بىقدر و بها و انواع خلل و انحاء علل در كار كافهء ملل راه يافته و از فقدان سياست مدن ، حال رعيت و سپاهى مشرف به تباهى بود ، ناگزير خود آنها دژوسس را به پادشاهى انتخاب و اختيار كردند . نگارنده گويد اين واقعه مشابه و مطابق است با انتخاب عجم كيقباد را به سلطنت . هردوت گويد در ميان مديان شخصى بود عاقل و دانا و موسوم به دژوسس و از اولاد فرائورت شمرده مىشد « 6 » . مؤلف را عقيده اين است كه فرائورت فريدون است و آرباس اسم ديگر او است چنان‌كه حالا هم سلاطين را محض احترام و تعظيم به القاب و اسماء مختلفه مىخوانند چون خداوندگار و خديو و خسرو و سلطان و پادشاه و غيره . به‌هرحال به موجب مسطورات هردوت ، دژوسس در گوشهء فراغت و زاويهء انقطاع

--> ( 5 ) - نام پدر ديوكس Diokes را فرا اورتس Phraortes نوشته‌اند . بيچاره اعتماد - السلطنه بر اثر نبودن مدارك كافى و شايد هم به علت پيشداورى ذهنى خواسته اين شخصيتهاى تاريخى و نيمه تاريخى و افسانه‌اى را با هم تطبيق بدهد ، بىآن‌كه حتى بينديشد كه يكى آريائى است و ديگرى يهودى و جالب آن‌كه از لغت و زبان‌شناسى نيز استفاده كرده ! ! ( 6 ) - نوشته‌اند كه ديااكو ( ديوكس ) دهقانى بود ساكن ده كه مردم روستا اختلافات خويش را نزد وى مىبردند و او به تدبير و بيان ، گره از كار فروبستهء ديگران مىگشود . براساس همين شناخت بود كه مردم او را به رهبرى خود پذيرفتند .